İhlas Haber Ajansı (İHA) Karabük muhabirlerinin sahadan aktardığı bilgilere göre, UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Karabük'ün Safranbolu ilçesindeki 230 yıllık Demirciler Çarşısı'nda çırak yetişmemesi geleneksel demirciliğin geleceğini tehdit ediyor. Sadrazam İzzet Mehmet Paşa tarafından 1796 yılında Akçasu Deresi'nin iki yakasına kurulan çarşı, sıcak ve soğuk demircilik el sanatlarının üretildiği tarihi dokusuyla bugün de işlevini sürdürüyor.

Geçmişte tarım aletlerinden kapı kilitlerine kadar pek çok ürünün üretildiği çarşıda, bugün geleneksel demir işçiliğini sürdüren yalnızca 4 ustanın kalması mesleğin geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor. Yüzyıllardır demirin dövüldüğü ve onlarca ustanın yetiştiği tarihi dükkanlar, çırak yetişmemesi ve mesleğin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalması sebebiyle artık hediyelik eşya dükkanına dönüşüyor.

Tarihi Çarşının Ayakta Kalan Son Örneği

UNESCO tescilli kilit ustası Hüseyin Özdemir, 1796 yılında Safranbolu'da kurulan Demirciler Çarşısı'nın günümüzde faaliyetlerini sürdüren ve tarihi dokusuyla orijinalliğini koruyan tek çarşı olduğunu belirtti. Bölgede o dönemlerde her meslek grubunun kendine ait bir arastası bulunduğunu ifade eden Özdemir, Yemeniciler Arastası, Saraçlar Arastası ve Semerciler Arastası gibi diğer çarşıların zaman içerisinde asıl işlevini kaybettiğini kaydetti.

Fabrikasyon üretimin yaygınlaşması ve teknolojinin gelişmesiyle geleneksel demirciliğin gerilemeye başladığını aktaran Özdemir, Safranbolu'nun UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alınmasının ardından tarihi evlerde gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının mesleğe yeniden ihtiyaç duyulmasını sağladığını belirtti. Özdemir, tarihi yapıların restorasyonunda kullanılan kapı kilitleri, tokmakları, kulpları ve menteşeleri gibi geleneksel demir işçiliği ürünlerini geçmişteki tekniklerle üretmeye çalıştıklarını dile getirdi.

Sıcak Demirin Geleceği Soğuk Oldu

Kaybolmaya yüz tutan meslekler arasında bulunmasına rağmen ümitlerini kaybetmediklerini dile getiren Özdemir, gençlerin bu tür mesleklere ilgi göstermemesinin mesleği bitme noktasına getirdiğini ifade ederek, demircilik çarşısının bir demirci çarşısı olarak yaşamaya devam etmesini istediklerini vurguladı.

Çarşının en genç ustası olan 30 yaşındaki Cihan Ünal ise 15 yaşından itibaren tamamen bu iş üzerinde çalıştığını ve Türkiye'nin en genç kilit ustalarından biri olduğunu söyledi. Tek olmanın üzücü olduğunu belirten Ünal, kendisinden başka yetişmiş usta bulunmadığını ve diğer ustaların 50-60 yaşlarında olduğunu ifade etti. Ünal, yaptığı iş dolayısıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı kartı verilmeye layık görüldüğünü de sözlerine ekledi.

Uzman Görüşü / Editöryel Değerlendirme

Geleneksel el sanatları ve zanaatkarlık, yerel kültürel mirasın korunmasında kritik bir rol oynamaktadır. UNESCO listesindeki tarihi alanlarda sürdürülen bu tür zanaat faaliyetlerinin devamlılığı, çırak yetişmemesi ve ekonomik dönüşümler nedeniyle küresel ölçekte benzer tehditlerle karşı karşıya kalmaktadır.